Труд

 Одвоеност на трудот од условите за труд

„Во процесот на производството е укината одвоеноста на трудот од неговите предметни моменти на постоење – орудијата и материјалот. На таа одвоеност се темели постоењето на капиталот и на наемниот труд. Укинувањето на таа одвоеност а кое во процесот на производството навистина се случува – бидејќи инаку воопшто не би можело да се работи – капиталот не го плаќа... Минатиот труд – додека егзистира капиталот – има вечна егзистенција како вредност, сосема независна од неговото материјално постоење...“ 

(МЕД, том 19, стр. 223)

„Употребните предмети стануваат стока воопшто само затоа што се производи на приватни трудови кои се вршат независно еден од друг. Комплексот на тие приватни трудови го сочинува целокупниот општествен труд. Бидејќи производителите стапуваат во општествен допир дури со разменувањето на производите на својот труд, тогаш и специфичните белези на нивните приватни трудови се пројавуваат само во рамките на таа размена. Или, приватните трудови истапуваат како зглобови на вкупниот општествен труд дури со помош на односите во кои размената ги доведува производите на трудот, а преку овие и производителите. Затоа со ова општествените односи на нивните приватни трудови се прикажуваат како она што се, т.е. не како непосредни општествени односи на самите лица во нивните трудови туку, напротив, како вистински односи меѓу лицата, а општествени односи меѓу предметите.“ 

(Карл Маркс, Капитал, том 1, стр. 37-38, Белград, 1947)

„Прво, трудот за работникот е надворешен труд т.е. тој не ‘и припаѓа на неговата суштина, дека тој затоа во трудот не се потврдува туку се негира, дека не се чувствува среќен туку несреќен, дека не ја развива слободната, физичка и духовна енергија, туку ја малтретира својата природа и го упропастува својот дух. Затоа работникот се чувствува добро дури надвор од работата, а на работа се чувствува лошо. Дома си е кога не работи, а кога работи не е дома. Затоа неговиот труд не е доброволен туку присилен труд. Затоа тој труд не е задоволување на една потреба, туку само средство за задоволување на потребите надвор од него. Неговата туѓост, исто така се покажува во тоа што работата се избегнува како чума, штом не постои физичка или друга (економска, биолошка) принуда. Надворешниот труд, трудот во кој човекот се отуѓува, е труд на саможртвување, малтретирање. Најпосле, надворешноста на трудот за работникот се појавува во тоа што тој не е негов сопствен труд, туку труд на некој друг, дека тој не му припаѓа, дека тој во трудот не си припаѓа на самиот себе туку на некој друг. Како што во религијата самодејноста на човечката фантазија, на човечкиот мозок и човечкото срце дејствува независно од свесниот индивидуум т.е. дејствува на него како туѓа, божествена и ѓаволска, така дејноста на работникот не е негова самодејност. Таа му припаѓа на друг, таа е загуба за него самиот. Затоа се доаѓа до резултатот дека човекот (работникот) се чувствува самодеен само во своите животински функции – јадењето, пиењето и раѓањето, најмногу уште во станот, накитот итн., а во своите човечки функции се чувствува само како животно.“ 

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 200-201, Загреб, 1953)

„Отуѓениот труд го свртува односот така што човекот, токму затоа што е свесно суштество, ја прави својата животна дејност, своето суштество, само средство за својата егзистенција.“ 

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 202-203, Загреб, 1953)

Приватна сопственост

 Приватната сопственост целосно независна од заедницата

„Во граѓанското право, постојните имотни односи се прогласени дека се резултат на општата волја. Самото jus utendi et abutendi (правото да се користи и злоупотребува сопственоста) го потврдува од една страна фактот дека приватната сопственост станала целосно независна од заедницата, а од друга страна, илузијата дека самата приватна сопственост се заснова единствено на приватната волја, самоволното располагање.“ 

The German Ideology (1845/46)

„Приватната сопственост нè направи толку глупави и еднострани што еден предмет е наш само кога го имаме - кога тој постои за нас како капитал, или кога е директно поседуван, изеден, испиен, износен, населен, итн., - накратко, кога тој се користи од нас. Иако самата приватна сопственост повторно ги сфаќа сите овие директни реализации на поседувањето како средство за живот, а животот коишто тие му служат како средство е животот на приватната сопственост - труд и претворањето во капитал.“ 

(Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, Private Property and Communism)

Одвоеност на трудот од условите за труд

„Во процесот на производството е укината одвоеноста на трудот од неговите предметни моменти на постоење – орудијата и материјалот. На таа одвоеност се темели постоењето на капиталот и на наемниот труд. Укинувањето на таа одвоеност а кое во процесот на производството навистина се случува – бидејќи инаку воопшто не би можело да се работи – капиталот не го плаќа... Минатиот труд – додека егзистира капиталот – има вечна егзистенција како вредност, сосема независна од неговото материјално постоење...“ 

                                                                                                                            (МЕД, том 19, стр. 223)

 Приватна сопственост и труд

„Во крупната индустрија и конкуренцијата сите услови за егзистенција, сите условености и едностраности кај индивидуите се стопени во две најпрости форми: приватна сопственост и труд. Парите се секој облик на општење и самото општење го прават случајно за индивидуите.“ 

(МЕД, том 6, стр. 65)

Од гледна точка на една повисока општествено-економска формација, приватната сопственост на одделни индивидуи врз земјината топка ќе се чини исто така бесмислена како приватна сопственост на едни луѓе над некои други луѓе. Дури ни едно цело општество, една нација, дури сите општества, едновремено земени заедно, не се сопственици на земјата. Тие се само нејзини поседници, нејзини уживатели и тие имаат неа како boni patres famillias (добар татко на семејството) да ја остават подобрена на следните генерации 

(Marx, Capital, Vol III, p. 776).

„Кражба, како форма на повреда на имот, може само да претпостави имот“ 

(Маркс во одговор на Прудон, 1865)

Хегеловото изложување на приватната сопственост. Види стр. 566-67, фуснота 26, Капиталот, том 3.

„Земјишната сопственост нема никаква врска со вистинскиот процес на производството. Нејзината ролја се ограничува на тоа, еден дел од произведениот вишок на вредност да го пренесе од џебот на капиталистот во својот сопствен.“ 

(Маркс, Капиталот, том трети, Мисла, Скопје, 1976, стр. 745)

„Секое производство е присвојување на природата од страна на единката во рамките на некој одреден општествен облик и со негово посредство.“

(Маркс, Критика на политичката економија. Предговор и увод, изд. Култура, Бгд, 1949, 20)

„Производството на осамениот поединец, надвор од општеството... бесмислица е како и развивањето на јазик без индивидуи кои живеат эаедно и говорат мету себе.“

(Маркс, Критика на политичката економија. Предговор и увод, изд. Култура, Бгд, 1949, 15-16)

„Тавтологија е да се каже дека сопственоста (присвојувањето) е услов за производство ... не може да стане збор ... за некое општество каде не постои некој облик на сопственост... Присвојување кое ништо не присвојува е контрадикционен субјект.“

(Маркс, Критика на политичката економија. Предговор и увод, изд. Култура, Бгд, 1949, 20).

„Не може да стане збор за некакво производство, значи и за некое општество каде не постои некој облик на сопственост.“

(Вовед, Комунистичкиот манифест)

„Приватната сопственост е консеквенца на отуѓениот труд.“ 

(Маркс-Енгелс, Рани радови, стр. 206)

„Со поделбата на трудот се овозможува, па дури и се остварува: духовната и материјалната дејност, уживањето и трудот, производството и потрошувачката да паднат во дел на различни индивидуи.“ 

(Маркс-Енгелс, „Немачка идеологија“, I, стр. 29)

Организација на трудот

Организација на трудот

„Наместо поделба на трудот, која нужно се раѓа кај размената на разменски вредности, би постоела организација на трудот која би имала за последица учество на поединецот во заедничката потрошувачка... Во првиот случај (разменски вредности) општествениот карактер на производството се поставува post festum, дури со издигањето на производите во разменски вредности и размена на тие разменски вредности. Во вториот случај (размена на дејности), општествениот карактер на производството е претпоставен, а учеството во светот на производите, во потрошувачката, не е посредуван со размена на меѓусебно независни трудови или производи на трудот. Таа е посредувана со општествените услови на производството внатре во кои индивидуата делува...“

(МЕД, том 19, стр. 74)

Размена

„Размена којашто првобитно се случувала во производството (размена не би била размена на разменски вредности туку размена на дејности кои би биле одредени од заедничките потреби, заедничките цели) би вклучувала од самиот почеток учество на поединецот во заедничкиот свет на производите... Врз основа на разменската вредност трудот дури со размената се поставува како општ...“

(МЕД, том 19, стр. 73)

Универзален развој

„Слободна индивидуалност, заснована на универзалниот развој на индивидуата и на потчинување на нивната заедничка, општествена продуктивност како нивна заедничка моќ, е трет степен...“

(МЕД, том 19, стр. 63)

Штедење време во комунизам

„Кога се претпостави заедничко производство, нормално да одредувањето на времето останува битно. Што помалку време на општеството му треба да би произвело пченица, стока, итн., тоа повеќе време ќе добие за друго производство, материјално или духовно. Како и кај поедини индивидуи така и кај општеството сестраната развиеност, уживање и дејност зависат од штедењето на време, на тоа најпосле се сведува целокупната економија. Како што поединецот мора исправно да го распореди своето време да би во соодветни размери стекнал знаења или да би задоволил различни барања за своите дејности, така и општеството мора целисходно да го распореди своето време да би постигнало производство според своите целокупни потреби. Економизирање со времето како и планска расподелба на работното време на различни гранки на производството останува, ... прв економски закон врз основа на заедничкото производство. Тој дури постанува закон во многу повисок степен. Но, тоа е сепак битно поразлично од мерењето со разменски вредности (на трудот или производите на трудот) со работно време. Работењето на поединецот во иста гранка на трудот и различните видови на работа се само различни квантитативно но и не квалитативно што претпоставува само квантитативна разлика на стварите, истоветност на нивните квалитети. Значи, квантитативно мерење на трудовите претпоставува еднородност, истоветност на нивните квалитети.“

(МЕД, том 19, стр. 74-75)

„Кога сите би морале да работат, би отпаднала спротивноста меѓу претераното работење и безделничење – и тоа секако би било консеквенција на тоа што капиталот би престанал да постои, што производот не би давал повеќе право на туѓ вишок на труд – и ако освен тоа се земе во вид развојот на производствените сили, како што капиталот ги создал, тоа потребниот општествен вишок ќе се произведе за 6 часа, повеќе отколку сега за 12 часа, и воедно сите работници би имале 6 часа „време со кое располагаат“, ќе имаат вистинско богатство; време кое нема да биде апсорбирано со непосредно производствен труд, туку ќе им останува слободно за уживање, за разонода, така што тоа дава простор за слободна дејност и развој. Времето е простор за развој на способностите. Знаеме дека економистите дури и ропската работа на наемните работници ја правдаат со тоа што таа создава разонода, слободно време за други, за другиот дел од општеството – а со тоа и за самото општество на наемни работници. Кога капиталот би престанал, тие би работеле само 6 часа, а безделничарите би морале да работат исто толку. Материјалното богатство за сите би било со тоа намалено на ниво на работниците. Но, сите би имале слободно време за развој.“ 

(МЕД, том 26. Београд: Просвета, 1972, 184-199.)

Труд – работа

„Работата е движење и времето е нејзина природна мерка.“

(МЕД, том 19, стр. 99)

Производствен и непроизводствен труд

„Модерните економисти постанале такви сикофанти да сакаат на капиталистот да му продадат дека производствен труд е и тоа кога некој му ги чисти вошките или му го глади курот, бидејќи ова последното ќе му ја направи неговата тапа глава (block head) идниот ден порасположена за работилницата.“

(МЕД, том 19, стр. 154)

„Сите членови на општеството, кои не фигурираат непосредно во препроизводството, со труд или без него, можат својот дел од годишното стоковно производство – значи нивните средства за потрошувачка – во прва рака да ги добијат само од рацете на класите, на кои производот им иде од прва рака – од производните работници, индустриските капиталисти и земјосопствениците. До колку се нивните доходи материјално изведени од наемнината (на производните работници), од профитот и земјишната рента, и поради тоа се појавуваат спроти оние оригиналните како изведени. Сепак, од друга страна, оние што ги примаат овие доходи изведени во оваа смисла, ги примаат со својата општествена функција како крал, поп, професор, проститутка, наемен војник итн., и тие можат, значи, своите функции да ги сметаат како оригинален извор на своите доходи… Овие момци се појавуваат како купувачи спроти индустрискиот капиталист, и до толку како посребрувачи на неговата стока; и тие во соодветен размер ги фрлаат ,,парите‘‘ во циркулацијата, а индустрискиот капиталист ги добива од нив. При што постојано се заборава, од кој извор тие првобитно ги добиле и постојано пак сè одново ги добиваат“ (Маркс, Капиталот).

„Времето е простор за развој на човекот. Човек кој не располага со слободно време, чијшто цел живот, не земајќи ги во обѕир чисто физичките прекини потребни за спиење, исхрана, итн., е зафатен со работа за капиталистот, таков човек е на пониско ниво од запрежен добиток.“

(МЕД, том 27, стр. 118)

Жени

„Жените треба строго да се исклучат од секаква ноќна работа како и од секоја врста работа којашто е опасна за нежниот женски организам и го изложува телото на отровни или други штетни материјали.“

(МЕД, том 27, стр. 156-58)

Деца и младинци

„Правата на децата и младинците мора да се заштитат. Тие не се во состојба да истапуваат во свое име. Затоа е должност на општеството да се заложи за нив.“

(МЕД, том 27, стр. 157-58)

Продуктивност на трудот

„Производната сила на трудот заправо со индустриската револуција постигна такво ниво да за првпат откако постојат луѓето постанало можно да со разумна распределба на трудот на сите, се произведе не само онолку колку што е доволно за обилна потрошувачка за сите членови на општеството и стварање на обилен резервен фонд, туку и на секој поединец да му се остави доволно слободно време, да би она што навистина вреди во историската наследена култура – уметност, науки, форми на однесување, итн. – биде не само одржувано туку и од монопол на владеечките класи да биде претворено во заедничко добро на целото општество и да биде понатаму развивано... Штом производната сила на трудот се развила до тој степен, се губи секаков изговор за постоење на некоја владејачка класа. Последниот изговор со кој се бранети класните разлики беше секогаш дека мора да постои класа која не мора да се занимава со производство на своето секојдневно одржување за да ѝ остане повеќе време за да го врши умствениот труд за општеството. На ова дрдорење кое досега имаше свое историско оправдување, индустриската револуција во последните сто години еднаш засекогаш му ги отсече корењата. Постоењето на владеечки класи постанува секој ден сè повеќе и повеќе препрека за развојот на индустриските производни сили, а исто така на силите на науката, уметноста и посебно на културните форми на постапување. Поголеми простаци од нашите современи буржуи никогаш не постоеле.“

(МЕД, том 29, стр. 185)

Реформа

„Таа ниту создава нешто ново ниту отклонува нешто старо. Таа има за цел да го сочува стариот систем, давајќи му порационален облик и учејќи го на поубаво постапување.“

(МЕД, том 12, стр. 43)

68. „Претварање на личните сили (односи) во предметни по пат на поделба на трудот не може да се укине на тој начин што човек ќе си ја исфрли од главата мислата за тоа, туку само така што индивидуите повторно на себе ги потчинуваат тие предметни сили и ја укинуваат поделбата на трудот...“

(МЕД, том 6, стр. 58)[1]

„Поделбата на трудот ни го дава веднаш и првиот пример за тоа дека – се‘ додека луѓето се наоѓаат во општество кое поникнало природно, значи, додека постои расцеп меѓу посебниот и заедничкиот интерес и, според тоа, додека активноста не се дели по лична волја туку по природен пат, сопственото дело на човекот станува за него туѓа сила која стои наспроти него, која го подјармува наместо тој да владее со неа.“ 

(Маркс-Енгелс, Немачка идеологија, оддел I, Фојербах, Дела, том 6, стр. 32-33, Белград, 1974)

---

[1] Ова да се поврзе со 33-та и 34-та страница во том 6 каде што се зборува во таа смисла.

Отуѓување

Отуѓување на трудот

„Неопходно е да се помине низ овој противречен облик, исто како што човек во своето првобитно религиозно сознание мора да си ги претстави духовните сили како независни сили. Тоа е процес на отуѓување на неговиот сопствен труд.“ 

(K. Marx, “Grundrisse”, S. 395)

„Човек кој нема слободно време на располагање, чиј цел живот, освен обичните физички прекини за спиење, оброци и слично, е апсорбиран од неговиот труд за капиталистот, е подолу од натоварен добиток. Тој е обична машина за производство на туѓо богатство, скршен во телото и осакатен во умот. Сепак, целата историја на модерната индустрија покажува дека капиталот, ако не го спречиме, невнимателно и безмилосно ќе работи на спуштање на целата работничка класа на ова ниво на екстремна деградација.“

(Marx, Salaire, prix et profit, 1865)

„Фактот дека трудот е надворешен за работникот, т.е. не му припаѓа на неговата внатрешна природа; дека во неговата работа затоа тој не се афирмира, туку се негира себеси, не се чувствува задоволен, туку несреќен, не ја развива слободно својата физичка и ментална енергија, туку ги омаловажува своето тело и ум. Затоа работникот се чувствува само надвор од својата работа и во својата работа се чувствува надвор од самиот себе.“ 

(Paris Manuscripts, 1844, Estranged Labour, p. 30)

„Приватната сопственост е консеквенца на отуѓениот труд.“

(Маркс-Енгелс, Рани радови, стр. 206)

„Прво, трудот за работникот е надворешен труд т.е. тој не ‘и припаѓа на неговата суштина, дека тој затоа во трудот не се потврдува туку се негира, дека не се чувствува среќен туку несреќен, дека не ја развива слободната, физичка и духовна енергија, туку ја малтретира својата природа и го упропастува својот дух. Затоа работникот се чувствува добро дури надвор од работата, а на работа се чувствува лошо. Дома си е кога не работи, а кога работи не е дома. Затоа неговиот труд не е доброволен туку присилен труд. Затоа тој труд не е задоволување на една потреба, туку само средство за задоволување на потребите надвор од него. Неговата туѓост, исто така се покажува во тоа што работата се избегнува како чума, штом не постои физичка или друга (економска, биолошка) принуда. Надворешниот труд, трудот во кој човекот се отуѓува, е труд на саможртвување, малтретирање. Најпосле, надворешноста на трудот за работникот се појавува во тоа што тој не е негов сопствен труд, туку труд на некој друг, дека тој не му припаѓа, дека тој во трудот не си припаѓа на самиот себе туку на некој друг. Како што во религијата самодејноста на човечката фантазија, на човечкиот мозок и човечкото срце дејствува независно од свесниот индивидуум т.е. дејствува на него како туѓа, божествена и ѓаволска, така дејноста на работникот не е негова самодејност. Таа му припаѓа на друг, таа е загуба за него самиот. Затоа се доаѓа до резултатот дека човекот (работникот) се чувствува самодеен само во своите животински функции – јадењето, пиењето и раѓањето, најмногу уште во станот, накитот итн., а во своите човечки функции се чувствува само како животно.“

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 200-201, Загреб, 1953)

„Отуѓениот труд го свртува односот така што човекот, токму затоа што е свесно суштество, ја прави својата животна дејност, своето суштество, само средство за својата егзистенција.“

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 202-203, Загреб, 1953)

„Да земеме дека ти и јас сме продуцирале како луѓе, секој од нас двајца во својата продукција двојно се потврдуваше самиот себе и другиот.

Јас, прво, во мојата продукција би ја опредметувал мојата индивидуалност, нејзината посебност и затоа и за времето на таа дејност уживав некое индивидуално изразување на животот, а од друга страна во однос на предметот, знаев за индивидуална радост, својата личност би ја почувствувал како предметна, осетливо видлива па затоа како сила на возвишена над сите сомневања.

Второ, во твоето уживање на мојот предмет, твојата употреба на мојот предмет, јас непосредно би уживал во свеста дека јас со својот труд сум задоволил човечка потреба и дека сум опредметил човечко битие и дека затоа за потребата на друго човечко суштество сум го набавил нејзиниот соодветен предмет.

Трето, јас за тебе би бил посредник меѓу тебе и твојот труд, така што ти самиот би знаел за мене како дополна на твоето сопствено битие и како нужен дел од тебе самиот, дека во своето индивидуално манифестирање на животот сум создал непосредно твое манифестирање на животот, значи, во секоја индивидуална дејност би го потврдил и остварил моето вистинско суштество, моето човечко, заедничко суштество.

Нашите производства би биле исто така огледала во кои би се одразувало нашето битие.

Мојот труд би бил слободно пројавување на животот, затоа и уживање на животот. Под претпоставка на приватна сопственост, мојот труд е оспособување за живот, зашто работам за да би живеел, за да би создал средства за живот. Мојот труд не е живот.“

(Маркс-Енгелс, „Дела“, том 3, стр. 290, Белград, 1972)

„Неопходно е да се помине низ овој противречен облик, исто како што човек во своето првобитно религиозно сознание мора да си ги претстави духовните сили како независни сили. Тоа е процес на отуѓување на неговиот сопствен труд.“

(K. Marx, “Grundrisse”, S. 395)

„На отимањето многу брзо му доаѓа крај, па тогаш мора да се почне со производство. Од оваа нужност за производство, која многу брзо се јавува, следува дека формата на заедништво, која ја заземаат настанетите освојувачи мора да соодветствува на степенот на развој на затечените производни сили, или, во колку тоа не е случај од самиот почеток, мора да се менува во согласност со производните сили. Со ова се објаснува и фактот, кој во периодот после селбата на народите, како се тврди, може секаде да се забележи, имено, дека слугата бил господар, и дека освојувачите брзо го примале јазикот, образованието и обичаите од покорените...“

(МЕД, том 6, стр.64. Пошироко за тоа види во том 31, стр. 139 – Анти-Диринг, Теорија на силата, стр. 120-40)

„Работникот постанува во толку посиромашен, колку што повеќе произведува богатство, колку повеќе неговото производство се зголемува на моќ и опсег. Работникот постанува толку поевтина стока, колку повеќе создава стоки. Обезвреднувањето на човечкиот свет е во непосреден сразмер со зголемувањето на вредноста на светот на предметите. Трудот не произведува само стоки; тој се произведува самиот себе и работникот како стока – и тоа во размерот во којшто воопшто произведува стоки.

Овој факт го изразува само ова: дека предметот којшто е произведен со труд, неговиот производ, му се спротивставува како нешто туѓо, како сила независна од производителот. Производот на трудот е труд којшто бил отелотворен во некој предмет, којшто се материјализирал: тоа е опредметување на трудот. Остварувањето на трудот е неговото опредметување како губиток и ропство кон предметите, присвојувањето како отуѓување, како алиенација.

Остварувањето на трудот толку се појавува како губиток на остварување, што работникот губи остварување од изгладнување до смрт. Опредметувањето толку многу се појавува како загуба на предмети, што работникот е лишен од најпотребните предмети, не само предметите за живот, но и предметите за труд. Навистина, самиот труд постанува предмет којшто работникот може да го добие само со најголем напор и со најнерегуларни прекини. Присвојувањето на предметите се појавува до таа мера како отуѓување што колку повеќе предмети произведува работникот толку помалку тој може да ги поседува и толку повеќе паѓа под јарем на својот производ, капиталот.

Сите овие последици се наоѓаат во ставот дека работникот спрема производот на својот труд се однесува како спрема туѓ предмет. Бидејќи според оваа претпоставка е јасно дека колку повеќе работникот се троши, толку помоќен станува туѓиот свет на предмети којшто тој го создава против себе, толку посиромашен постанува тој самиот, како и неговиот внатрешен свет, колку што помалку нему му припаѓа. Истото е и со религијата. Колку што повеќе човекот става во бога, толку помалку задржува во себе. Работникот го става својот живот во предметот; но сега неговиот живот повеќе не му припаѓа нему, туку на предметот. Оттука, колку што е поголема оваа активност, толку повеќе на работникот му недостигаат предмети. Отуѓувањето на работникот во неговиот производ значи не само дека неговиот труд постанува предмет, надворешно постоење, туку дека тој постои надвор од него, независно, како нешто нему туѓо, и дека тој постанува самостојна сила наспроти него, дека животот којшто му го дал на предметот му се спротивставува како нешто непријателско и туѓо.“

Karl Marks, Ekonomsko-filozofski rukopisi iz 1844. godine, Otudjeni rad.

Отуѓување на сетилата

„Во интересот, буржујот кој размислува секогаш потклава нешто трето меѓу себе и своето пројавување на животот, манир кој навистина во класичен вид се манифестира кај Бентам, според кој носот треба да има некој интерес за да се одлучи нешто да помириса.“ 

(„Дела“, том 6, стр. 170)

„Претпостави го сега човекот како човек и неговиот однос према светот како човечки однос: во таков случај ти можеш љубовта да ја размениш само за љубов, довербата само за доверба итн. Ако сакаш да се насладуваш на уметноста, тогаш мораш да бидеш уметнички образован човек. Ако сакаш да вршиш влијание врз други луѓе, тогаш мораш да бидеш човек што навистина ги стимулира и движи напред другите луѓе. Секој твој однос спрема човекот и спрема природата мора да биде определена пројава на твојот вистински, индивидуален живот, пројава којашто му одговара на предметот на твојата волја. Ако сакаш без да побудуваш меѓусебно љубов, т.е. ако твојата љубов како љубов не породува заемна љубов, ако ти со својата животна пројава како човек што сака, не стануваш сакан човек, тогаш твојата љубов е бессилна, таа е несреќна.“ („Рани радови“, стр. 259)

„Човекот го присвојува своето сестрано битие на сестран начин, значи, како тотален човек. Секој од неговите човечки односи спрема светот, гледањето, слушањето, мирисањето, вкусот, чувствувањето, мислењето, перцепцирањето, да се почувствува, да се посака, да се работи, да се сака, накусо сите овие органи на неговата индивидуалност... се во своето предметно однесување или во своето однесување спрема предметот на присвојување на предметот.“ („Рани радови“, стр. 231)

„Богат човек е оној на кого му е потребен тоталитет на човеково пројавување на животот, човекот во кого егзистира неговото сопствено остварување како внатрешна нужност, како потреба.“ („Рани радови“, стр. 235-236)

„Сетилата се однесуваат спрема предметот поради самиот предмет, но самиот предмет е предметно човечко однесување спрема себе, спрема човекот, и обратно. Затоа потребата или уживањето ја загубија својата егоистичка природа, а природата ја загуби својата гола корисност, така што користа стана човечка корист.“ (К. Маркс, Економско-филозофски ракописи од 1844, Маркс-Енгелс, Рани радови, „Напријед“, Загреб, 1967, стр. 280)

„Загрижен и сиромашен човек нема смисла ни за најубавата театарска претстава; трговецот со минерали ја гледа само трговската вредност, а не ја гледа убавината ниту особената природа на минералот, тој нема минералошка смисла. Значи, опредметувањето на човечкото битие, како во теоретски така и во практичен однос, беше потребно како за тоа човековото сетило да се направи човечко, така и да создаде човечко сетило коешто одговара на целокупното богатство на човечкото и природното битие.“ (К. Маркс, Економско-филозофски ракописи од 1844, Маркс-Енгелс, Рани радови, „Напријед“, Загреб, 1967, стр. 282)

„Човечкото око поинаку ужива отколку грубото, нечовечкото око, човечкото уво поинаку отколку грубото уво.“ (К. Маркс, Економско-филозофски ракописи од 1844, Маркс-Енгелс, Рани радови, „Напријед“, Загреб, 1967, стр. 280)

Отуѓување на потребите

„Со поделбата на трудот се овозможува, па дури и се остварува: духовната и материјалната дејност, уживањето и трудот, производството и потрошувачката да паднат во дел на различни индивидуи.“

(Маркс-Енгелс, „Немачка идеологија“, I, стр. 29)

„Секој човек шпекулира со тоа на другиот да му создаде нова потреба, за да го присили на нова жртва, за да го стави во нова зависност, за да го наведе на нов начин на уживање, а со тоа и во економска пропаст. Секој се обидува над другите да создаде туѓа суштинска сила, за со тоа да ја задоволи својата сопствена, егоистична потреба.“

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 238)

„Компонирањето е ѓаволски тешка работа, но трпението сфатено човечки е самозадоволство на човекот.“ 

(„Рани радови“, стр. 231)

„Хедонистичката филозофија е духовит јазик на извесни општествени кругови кои ја имаат привилегијата за задоволство.“ 

(Маркс-Енгелс, „Немачка идеологија“, II, стр. 143, Белград, 1964)

Отуѓување на парите

„Видната глупост која сите разновидни заемни односи на луѓето ги сведува на еден однос на употребливост, оваа очигледно метафизичка апстракција произлегува од фактот што во модерното граѓанско општество сите односи практично се подведуваат под еден апстрактен паричен и трговски однос.“ 

(„Немачка идеологија“, II, стр. 133, Белград, 1964)

„Јас сум грд, но можам да ја купам најубавата жена. Значи, јас не сум грд, зашто дејствувањето на грдоста, нејзината одбојна сила е уништена со помошта на парите.“

(Маркс-Енгелс, „Рани радови“, стр. 257)

„Парите овозможуваат расчекор меѓу вистинското, природното суштество на човекот (личноста) и неговата општествена и човечка положба. Тие се сила која ги изопачува и разурнува природните и општествените врски на луѓето кои претендираат на тоа да бидат суштина за себе. Тие ја претвораат верноста во неверност, љубовта во омраза, омразата во љубов...“

(Маркс-Енгелс, „Рани трудови“, стр. 259)

„Во разменската вредност општествениот однос на лицата е претворен во општествен однос на предметите; личната моќ е вистинска sachliches.“

(K. Marx, “Grundrisse”, S. 75)

„Одземете му ја на предметот оваа општествена моќ, и вие морате да ‘и ја дадете на личноста над личностите. Личните односи на зависност (отпрвин сосем природно поникнати) се првите општествени форми во кои човечката продуктивност се развива само во најнизок обем и на изолирани точки. Личната независност заснована врз вистинската (sachliche) зависност е втората голема форма дури во која се формира системот на општествена размена на материи, на универзалните односи, на сестраните потреби, на универзалната моќ (Vermögen). Слободниот индивидуалитет, заснован врз универзалниот развиток на индивидуата и подредувањето на нивното заедничко, општествениот продуктивитет како нивна општествена сила (имотот, Vermögen) е третиот степен. Вториот, капитализмот создава услови за третиот, комунизмот.“ 

(K. Marx, “Grundrisse”, S. 75)

Отуѓување на државата

„Општеството создава одредени заеднички функции, без кои не може да биде. Луѓето кои се определени за тие функции претставуваат во рамките на општеството нова гранка на поделбата на трудот. Тоа доведува до создавање на нивни засебни интереси во однос и на оние кои ги ополномоштиле; тие се осамостојуваат спрема нив и – државата е готова.“

(Маркс-Енгелс, „Избрана дела“, том II, стр. 480, Белград, 1950)

Отуѓување на класите

„Овие две спротивности, класите со спротивните економски интереси, во јалова борба да не се исцрпуваат себе си и општеството, стана неопходна сила која привидно стои над општеството и која треба да го ублажува конфликтот, да го држи во рамките на границите на „поредокот“, а таа сила која произлезе од општеството, но која се стави над него и се‘ повеќе се отуѓува од него е државата.“

(Маркс-Енгелс, „Изабрана дела“, том II, стр. 308-309, Белград, 1950)